1 Yılda Maemo/N900 Gelişmeleri (veya: OSS 101)

Bundan yaklaşık 1 yıl kadar önce N900 ve Maemo üzerine bir inceleme yazmıştım. Halen muhtelemen Nokia N900 üzerine bulabileceğiniz en detaylı incelemedir, ve oldukça da tuttu, amaç sadece dökümantasyon eksiğini gidermek iken Maemo üzerine yazdığım üç yazı, blogumun en çok yorumlanan üç yazısı oldu, yine ilk 10’da Maemo ile ilgili 5 yazı var. İncelemeyi bitirirken sonlara doğru Maemo’nun açık bir platform oluşunun bu cihazı daha çok daha geliştirebileceği ve açık kaynak mobil cihaz tasarımının faydalarını dilim döndüğünce anlatmaya çalışmıştım. O gün incelemeyi yazarken insanları çok fazla heveslendirip yanlış bir alışverişe yol açmaktan kaçındığımı söyleyebilirim ama bugün için aslında ne kadar doğru konuşmuşum, keşke detaylıca anlatsaymışım diyorum. Bu yazımda Maemo bir yılda ne kadar ilerledi ve OSS (Açık Kaynak Yazılım) bu gelişime ne kadar katkıda bulundu, biraz bunlardan bahsedeceğim. İşin mutfağıyla ilgilenmeyenler için sıkıcı olabilir, uyarımı yapayım.

Geçen sene yayınladığım incelemeden, biraz da gözüme çarpan şeylerden gidelim isterseniz;

  • N900 ilk çıktığında MMS atamıyordu. Nokia, Apple’ın çok aptalca bulduğum kararını desteklermişcesine Maemo’da MMS fonksiyonuna tamamen yer vermemişti. Derken bir Maemo Talk! üyesi kalkıp bayrağı Nokia’dan devraldı ve fMMS’i yarattı. fMMS N900’ün MMS atamama sorununa başta sadece bir yama gibi, ilerideyse tamamen entegre bir uygulama olarak çözüm getirdi ve bugün bir çok kullanıcı halen bu uygulamanın yardımıyla MMS alışverişi yapabiliyor. Nokia’ya gelirsek, halen bu opsiyonu resmi firmware’lerine eklemiş değil.
  • N900 donanımsal olarak bir FM Radyo çipine sahipti ancak Nokia bunu görmezden gelircesine Maemo’ya bu fonksiyonu eklemedi. Evet, FM Radyo alıcısı olan ama bu çipi hiç bir şekilde kullanamayan bir cihaz olarak sürüldü piyasaya. Ancak daha birçok ülkede N900 satılmaya başlanmadan tahmin edin ne oldu; bir kullanıcı FM Radyo çipini farketti ve bu çipi kullanacak bir alıcı uygulaması yazdı, sonuçta ortaya gayet kaliteli çalışan bir FM radyo alıcısı çıktı. Nokia bu uygulamayı da asla kendisi üretmedi ve resmi olarak sunmadı.
  • N900’ün dış kasasında çok bariz şekilde görebileceğiniz kızılötesi verici portu da Nokia tarafından cihaza konulan ama yazılımı asla üretilmeyen şeylerden biriydi. Ben incelemeyi yazdığımda Türkiye’de neredeyse hiçkimsenin N900’ü yoktu ve.. evet, Irreco adlı bir uygulama Nokia’nın sunmadığı bu hizmeti çoktan beri sunuyordu.
  • N900’ün dahili bir FM Vericisi olmasına rağmen ve Nokia bu verici için gerekli yazılımı sunmasına rağmen frekans aralığı yasal sebeplerden ötürü kısıtlıydı. Bir Apple ürünü sahibi kendi cihazının Bluetooth aktarım servislerini bile değiştirmekte sorun yaşarken, Maemo kullanıcıları bu frekans aralığını çipin sunduğu tüm alana genişletmeyi başardılar.
  • Nokia, her mantıklı donanım üreticisi gibi paranoyak davrandı ve N900’leri işlemcisinin desteklediği yüksek frekanslara rağmen, hata oranını düşürmek için 600Mhz ile sınırlandırdı. Topluluk desteğiyle oluşturulan yeni çekirdek imajlarıyla bugün N900’ler 1.15Ghz’a kadar overclock edilebiliyor ve en az 6-8 aydır bu yöntem kullanılmasına rağmen bu yüzden cihazına zarar verebilen hiç bir kullanıcı yok.
  • Nokia’nın kendi yaptığı bazı tasarım adımlarının oldukça hatalı ve optimizasyona darbe vuran nitelikte olduğu farkedilince, bir grup kullanıcı Tracker’in (müzik/resimleri toplayan bileşen) ayar dosyalarını buldular, başka bazı kullanıcılar Swappolube gibi uygulamalarla Nokia’nın kullandığı swap mantıklarını değiştirerek cihazın bellek kullanımını düzenlediler. Bunlar Nokia tarafından muhtemelen asla atılmayacak adımlardı.
  • Nokia, cihaz aslında desteklemesine rağmen N810’da sunduğu USB OTG desteğini yazılımsal olarak N900’den çıkardı. Bu destek sağlansaydı N900’lere diğer USB aygıtlar doğrudan bağlanabileceklerdi, mesela  bir klavye, bir flash bellek, mouse, cd yazıcı hatta USB arabiriminden çalışan adaptörlü herhangi bir şeyi bağlamak mümkün olacaktı ki bu da N900’ü tam anlamıyla taşınabilir bilgisayar yapacaktı. Bugün USB OTG, topluluğun desteğiyle deneysel anlamda mümkün ve en azından flash bellekler destekleniyor, klavye ve cd yazıcı uyumları da çok daha deneysel şekillerde var.  Bu proje tamamlandığında, N900’ün yapabileceği ama yapmadığı bir mükemmel fonksiyon daha kazanılmış olacak.
  • İlk N900’ün neredeyse hiç düzgün oyunu yoktu. Birkaç çok bilinen ve mobil bir cihazda eğlenceli olmayan (OpenArena güzeldir. El kadar ekranda mousesuz oynanan OA güzel değildir.) oyunun dışında, bir grup emulator vardı ve N900’ün tüm oyun desteği buydu. Nokia tarafından yayınlanan teknoloji demosu Bounce (ve ilginçtir, neredeyse tüm cihazlarına resmi olarak birkaç oyun koyan Nokia, Maemoseverlerin oyun sevmeyeceğini düşündü.) sayesinde GPU’nun gücü görülebiliyordu ama eldeki sonuç Nintendo oyunlarından fazlası değildi. (Nintendo oyunları harikadır, o ayrı) Geçen 1 yılda N900 için bazı oldukça eğlenceli ticari oyun çıktı. Ancak oyuncular bu oyunları iPhone veya Android ile kıyasladıklarında sinirlerine hakim olamıyorlardı. Geçtiğimiz günlerde javispedro adlı bir Maemo Talk! kullanıcısı, Palm Pre oyunlarını (Gameloft,EA gibi büyük firmalar mevcut) N900’de harika çalıştırmanın bir yolunu buldu ve pek çok oyun bu sayede artık oynanabiliyor. Bu hem bir standartizasyon başarısı -değineceğim- hem de bir OSS başarısıydı.
  • Yasal olmadığı için bir çok WiFi destekli bilgisayar aygıtına bile eklenmeyen Aircrack (WiFi ağı kırıcı) desteğ, N900’de uzun süredir var. Yine Metasploit gibi “gri şapkalı” uygulamalar, PS3 kırıcısı gibi korsan destekçisi uygulamalar da N900’de olan ve rakiplerinde olması pek mümkün görünmeyen şeyler arasında. OSS olmasaydı bunlar asla olamayacaktı.
  • Apple  gibi rakiplerin aksine Maemo depoları, Maemo topluluğu tarafından denetlendi ve buradan yasal sebepler dışında tek bir paket bile çıkarılmadı. Nokia’nın yazılımları için üretilen onlarca alternatif bugün halen bu depolardan indiriliyor. Bunlar arasında MicroB tarayıcı yerine -yine standartizasyon- Firefox, bir çok müzik oynatıcı, Nokia’nın Maps uygulamasından çok daha iyi olan Sygic gibi ticari yazılımlar da var. Bunlardan bazıları Nokia’nın ticari stratejileri için pek hoş olmasa bile bunlar depolardan çıkarılmadı. Bugün “N8’in tarayıcısı neden Maemo’nun Firefox’u gibi olamıyor?” dendiğinde Nokia, Maemo tarayıcısını bozmak yerine N8’inkini geliştireceğine söz veriyorsa bunda açık bir deponun büyük etkisi vardır.
  • Nokia, N900’ü asla Türkiye gibi pazarlar için düşünmedi, buralarda reklamını yapmadı ve bu dillere çevirmedi. Bugün N900’ün gerek sanal klavyesi gerek tüm arayüzü istediğiniz hemen her dile çevirilebiliyor. Hatta bu konuda, benim yapmış olduğum Turkish Localization paketi Extras deposunda yayınlanan ilk örnek oldu. Bu geliştirmeler Nokia tarafından yapılsa bile bu kadar iyi yapılamayabilirdi. (Symbian Türkçesi çok da iyi bir dil sayılmaz) Yine Nokia bu pazarlara destek sunmazken, bugün MeeGo Türkiye, MeeGo Swedish gibi siteler işlek forumlara ve destek ağlarına sahipler. N900 ilk çıktığında, blogumda yayınladığım bir yazı ve N900’e dair bir kaç haber yazısı dışında Türkçe dilde hiçbir şey olmadığını düşünürsek, bu gelişmeler hiç fena sayılmaz.

Bunlar iyileşirken, birkaç şey ise 1 yılda hiçbir anlamda gelişmedi, biraz da bunlardan bahsedelim mesela:

  • N900’ün müzik oynatıcısı ilk halinde kuyruk oluşturma, görselleme, düzgün koleksiyonlar yaratma, Last.fm gibi bir çok önemli özellikten yoksundu. Bugün bunların hiç biri halen eklenebilmiş değil.
  • N900, Skype üzerinden arama yapmaya izin veren ilk cihaz. Ancak GSM üzerinden 3G Video Araması mümkün değil ve bu halen eklenmedi.
  • N900, hazırda Flash 9 ile geliyor. Flash 10.1 aslında gayet yapılabilir olmasına rağmen asla yapılmadı.

Tabii Nokia da bu dönemde bazı iyileştirmeler yaptı; Cihaz için Ovi desteğini (ilk N900 Ovi hizmetlerinin neredeyse hiçbirinden faydalanamıyordu ve Mağaza kısmı bile Çok Yakında mesajıyla kapalıydı) genişletti, hackerlara daha geniş alan sunmak için U-Boot desteğini getirdi (PR1.3 ile), USSD kodlarının (kontör sorma gibi işlemler için kullandığımız kısa kodlar) desteklenmesi ve tonla hatanın düzeltilmesi ve optimizasyonun yapılmasını sağladı. Ancak burada ilginç olan bir şey var, hızlı düşünen arkadaşlar çoktan bu saydıklarımı üstteki listeyle kıyaslamışlardır. Nokia, N900 için yaptığı hemen her şeyde tam bir klasik “cihaz üreticisi” gibi davrandı ve reklamını yaptığı şeylerin dışında neredeyse hiç bir yeni fonksiyonu sunmadı, sadece iyileştirmeler yaptı, buna karşılık kullanıcılar kendi aralarında dayanışarak Maemo’nun ilk gününü kimsenin özlemeyeceği bir gün haline getirdiler. Bugün Nokia N900’ü bu revize edilmiş fonksiyonlar ile ve tamamen yeni bir UI ile N901 olarak satsa, takip etmeyen bir çok müşteriyi kolayca ikna edebilir. Nokia, geliştiricilere alan sağlamak için en son PR1.3 güncellemesinde üzerinde çalıştığı son sürüm Qt’yi N900’e tamamen entegre etti. Qt sayesinde geliştiriciler, MeeGo veya Symbian için sağladıkları, hatta masaüstü KDE için sağladıkları uygulamaları kolayca port edebilecekler, Qt’nin daha uzun yıllar Nokia’ya hizmet edeceği düşünülürse N900 de daha uzun yıllar bu işin ekmeğini yiyecek gibi görünüyor.

Burada amacım Nokia’yı yermek gibi düşündüyseniz yanlış anladınız. Nokia, en doğrusu yaptı. Gerekli tüm araçları topluluğa sağladı ve  yoldan çekildi, depoları ve tüm iç yönetim mekanizmalarını topluluğa devretti. Hatta öyle bir noktaya gelindi ki Nokia’nın kendi resmi forumu değil Maemo.org forumu bu cihazın forumu oldu, Nokia’nın kendi yazılım kaynakları Maemo.org depolarının yanında komik bir zerre olarak kaldı. Nokia’nın N900 için binlerce dolar ve işgücü ayırarak yapabileceği işler “kendiliğinden” yapıldı. Daha önemlisi bugün N900 ve Maemo platformunun geçen bir yıl içinde “future-proof” hale geldiğine şahit olduk. N900 çok az bilinen ve kullanılan bir cihaz olmasına rağmen Maemo.org ‘da neredeyse her gün ilginç bir şeyler görebiliyoruz, hatta daha geleceğe, bir ya da iki sene sonraya bile dayanması için NITdroid, MeeGo gibi projeler N900’e port ediliyor ve yakın gelecekte bu alternatif sistemlerin Fremantle sürümünün yerini alması çok da hayal sayılmaz. Bundan bir yıl önce N900 almış bir son kullanıcı gelecekte bunların olabileceğini asla öngöremezdi. Maemo forumunun onlarca elindeki cihaza anlam verememiş kullanıcıyla dolduğunu halen hatırlıyorum da, bugünlere gelinebileceğini kestirmek için bazı şeyleri hazmetmiş, iyi anlamış olmak gerekiyor.

Maemo’nun bu saydığım başarıları ve bazı ufak başarısızlıklarının altında ise tamamen Açık Kaynak Yazılım ve Standartizasyon yatıyor. Bu kazanımların hepsi (N900 sahipleri bunların olmadığını bir hayal etsinler) açık kaynak yazılım sayesinde oldu. Tabii hepsi doğrudan bu şekilde oldu diyemeyiz, daha çok şöyle; Nokia, Maemo’nun iplerini elinden bıraktığı kadar topluluğu ipleri eline almaya teşvik etti. Öyle ki, Nokia Maemo’nun ilk döneminde oyun üreticilerini Maemo’ya sürüm çıkartmaya zorlamaya çalışırken, bugün topluluğun neredeyse her alanda etkin olduğunu ve Nokia’yı üretim ve denetleme konularında bütün bütün dışarı atmakta olduğunu görüyoruz. Yine ilk dönemlerde Nokia yazılımcıları kendisi teşvik ederken, şimdi Maemo topluluğu kendi arasında topladığı parayla yarışmalar düzenliyor, sunumlar yapıyor.  Öyle ki, Nokia’nın bir PR1.4 yapacağı kesin olarak bilinmese de şimdiden kurulmuş bir Community SSU (Topluluk Deposu) var ve burada N900 için yeni yamalar, iyileştirmeler ve fonksiyonlar geliştiriliyor, yazılımlar Maemo.org depolarında, destek Maemo Talk! ‘da. Kullanıcılar işin pazarlama kısmında bile önemli roller oynadılar; YouTube kanalları açıldı, haftalık Maemo bültenleri oluşturuldu. Nokia bu yolu kolaylaştırmak adına Maemo’yu tamamen standartlara uygun tasarladı; Maemo Xorg kullanan, GTK/Qt’den yararlanabilen, Linux çekirdekli, yani aslında tam anlamıyla gerçek bir masaüstü Linux’dan işlemci mimarisi dışında bir farkı bulunmayan bir platform olarak tasarlandı. Bu sayede bağımsız geliştiriciler yüzlerce saatlik yorucu tersine mühendislik projeleriyle boğuşmak yerine Linux’taki bir uygulamayı alıp, Scratchbox’da 10 dakikada ARM işlemci için derleyip, paketleyip N900’de kullandılar. Nereden biliyorum, çünkü ben bunu N900’ümü aldığımdan beri yapıyorum. Yine Palm oyunlarının bu kadar kolay port edilebilmesi gibi harika olayların arkasında bu müthiş standartizasyon var. Bu yüzden aynı şeyi bir iPhone’da yapamıyoruz veya iPhone oyunlarını alamıyoruz, bu yüzden N900’e Android kuruyoruz ama Symbian kuramıyoruz, çünkü standartlara uymayan mobil sistemlerin aksine, Linux tabanlı projeler ne kadar iyi standartize edilirse o kadar birbirleriyle uyumlu çalışıp alışveriş yapabiliyorlar. Geliştiriciler Symbian’ı öğrenmek için saatlerini harcamak yerine hep bildikleri Python gibi,  C gibi dillerde yazdıkları uygulamaların arayüzlerini Qt üzerinde tasarlayıp, masaüstünde çalışıyorsa N900’de niye çalışmasın diye yükleyip başarılı olabiliyorlar ve bu da onları daha fazlasını yapmaya teşvik ediyor.

Yine Maemo’nun geliştiremediği şeylere baktığımızda hep kapalı kaynağı görüyoruz; bu yazılımlar bundan tam bir yıl önce neredeyseler oradalar.  Taş üstüne taş koyulmadan ve muhtemelen asla taş koyulmayacak bir şekilde orada, öylece yatıyorlar ve kimse bunları geliştirmiyor. Bugün N900 için Flash 10.1 aslında Texas Instruments tarafından çoktan derlendi, ancak Adobe lisansı yüzünden paylaşılamıyor. 3G Video Araması asla eklenemiyor çünkü GSM modülünün kodları hep kapalı. Yine taş üstüne taş koyulmayan müzik oynatıcının bir satır kodunu bile Nokia devlet sırrı gibi saklıyor. Nokia’nın operatörlerin tepkisini çekecek şekilde Skype’ye izin vererek büyük bir risk alması şaşırtıcı değil, zira o yapmasaydı topluluk bunu yapacaktı. N900 ve Maemo adına halen geliştirilememiş ne varsa arkasında Nokia’nın lisanslı kodları vardır diyebilirim.

Engadget’in, aslında oldukça iPhone-sever olmalarına rağmen, N900’ün yapabileceklerinin bir sınırı olmadığından nasıl hayretle bahsettiğini gördüyseniz, işte bu özgür yazılımın başarısıdır. Elbette sadece özgür yazılımın değil, düzgün bir komünitenin, standartlara uyan bir dağıtımın ve harcanan sonsuz saatlerin bunda etkisi yadsınamaz, ancak bunlar yine özgür yazılım sayesinde geliyor. En basit şekliyle, N900, aynı fonksiyonlara sahip bir Symbian cihaz olsaydı kimse bu işleri yapmak için  zahmet etmez, bu yazıyı bile okumuyor olurdunuz. İnsanlar yaptıkları şeyi hem kendileri hem insanlığa hediye etmekten, birbirleriyle fikir alışverişi içinde olmaktan, teşekkür ve şımartıcı sözler duymaktan o kadar hoşlandılar ki bu işleri para verseniz yapmayacak insanlar halen bu projelerde saatlerce kafa patlatıyorlar. Dışarıdan bakanlar, “Bu insanların sorunu ne?” ya da “Neden Nokia bunu kendisi yapamıyor?” derken daha önemli bir noktayı atlıyorlar: “Nasıl olur da mobil dünyanın en küçük komünitelerinden biri yine aynı dünyanın şimdiye kadar göremediği gelişmeleri yapmış olabilir?”

Peki işe hep kullanıcı açısından bakıyoruz ve herşey süper, Nokia sizce bundan memnun olmuyor mu? Nokia’nın tanımını unutmayın o zaman; Nokia, bir mobil cihaz üreticisidir. Nokia her zaman donanım ağırlıklıydı ve her zaman yazılıma verdiği önem ve yazılım için çalıştırdığı kadro donanıma oranla vasat kaldı. Nokia bugün dünyanın en büyük mobil cihaz üreticisi ve aldığı tüm darbelere rağmen bu bayrağı kaptıracak gibi değil. Ancak bir yandan devir değişiyor da. Apple, son kullanıcıyı etkileyen iPhone’uyla, Google, Android cihazlarıyla, RIM Blackberry ile,  Palm, WebOS ile her yandan akıllı telefon segmentini işgale hazırlanıyor. Nokia ise kendi imkanlarıyla müthiş bir zorluk yaşayacağı yazılım işine bulaşmak yerine,  bu işi tamamen açık kaynak yaparak ağırlığı paylaşmayı tercih ediyor. Maemo’da ağırlığın bir kısmını kullanıcıyla paylaşırken, MeeGo ise açık kaynak tarihinde bir başka önemli adım olarak ÇOK daha açık bileşenlerle gelecek ve Nokia bu sefer ağırlığı üçüncü parti üreticilerle paylaşacak. Son kullanıcı ekranda hep harika uygulamalar, yeni fonksiyonlar  ve ilginç şeyler görürken, tamamen kapalı ekosistemleri olan iOS gibi işletim sistemleri ise bununla rekabet etmek için harcayacakları tüm efor ve maddi imkanı kendi kasalarından çıkaracaklar.  Sonuç olarak Nokia, aslında çok da bulaşmak istemediği yazılım işine yine çok da bulaşmış olmayacak, ama elinde yazılımsal açıdan çok çok daha iyi ürünler olacak. Cross-platform desteği için Qt artık neredeyse tamamen hazır. Nokia, MeeGo’sunu şimdiden mobil cihazlar,netbook,araç sistemi gibi ürünlere paylaştırıyor bile ve bizim tanıdığımız Nokia, MeeGo’yu buzdolabınıza bile koymadan bu işten vazgeçmeyecektir.  Yakın gelecekte, birbiriyle tamamen etkileşimli ama tamamen farklı cihazlar görebileceğiz, bir netbook uygulaması mobil cihazda, araç sistemi uygulaması televizyonda çalışacak ve bunu MeeGo ile, Qt ile yapacak. Buna inanmak çok güç geliyorsa, açık kaynağın bugün N900 ile masaüstü Linux gibi iki alakasız şey arasına nasıl bir köprü kurduğuna dikkat edin. N900’ünüzde kullandığınız bir çok uygulamayı masaüstü Linux’lar da kullanıyor ve daha fazlasını kullanabilmek için tek engel işlem gücü.

OSS yazılım, Maemo’ya çok şey kazandırdı ve bize, biraz risk almanın hem kullanıcı hem üretici için ne kadar büyük getirileri olabileceğini gösterdi. Nokia bu başarıdan o kadar memnun oldu ki şimdiden tüm yüksek teknoloji cihazlarını MeeGo’ya geçirmeye hazırlanırken eski kapalı kodlu Symbian’ı orta düzeye ittiriyor ve onun kodlarını da açmak için çalışıyor. Google, Android ile, Palm WebOS ile açık kaynağa yatırım yapıyorlar. Android her ne kadar bu işi tam hakkıyla yapamıyorsa da kendini geliştiriyor. Nokia zaten bu akımın artık tam ortasında duruyor, işler böyle giderse yakında açık kaynağın tüm mobil cihazlar için vazgeçilmez olacağını öngörebiliriz. Yine MeeGo’nun diğer cihazlara sıçrama çalışmaları başarılı olursa bir çok alanda Linux tabanlı açık kaynak sistemler kullanacağız demek oluyor, kim bilir, belki de tüm bu değişimler en sonunda masaüstü Linux’un pazar payını da etkileyecektir. Ubuntu gibi projeler her ne kadar her sürümüyle mükemmelleşiyorsa da Linux’un asla tam anlamıyla başarılı olamadığı Oyunlar, Kolay Kullanım, Donanım Desteği ve Pazarlama alanlarında mobil Linux’lar çok daha iyi bir iş çıkarıyor gibi görünüyor. Mobil Linux’lar şimdiden donanım desteği konusunda iyi durumdalar, pazarlama için arkalarında Google,Nokia,Intel gibi devler, Oyunlar için arkalarında mobil oyun piyasasını domine eden Gameloft,EA gibi isimler var. Android bugün hali hazırda oldukça kolay kullanımlı iken, kullanımı normal bir mobil cihaza göre zor olan Maemo’nun da MeeGo ile daha kolay bir arayüze geçmeye hazırlandığını görüyoruz.  Önümüzdeki 3-4 yılın hem açık kaynak hem mobil dünya için izlemeye değer olacağı bir gerçek.

11 yorum yapılmış

  1. Daimi bir n900 kullanıcısıyım sadece tek eksiği ki kullanırdım daha once n97 vs gorunutulu gorusmryı n900 gıbı bır cıhazda takı donanımsal olarak hıcbır eksıgı bulunmamasına ragmen sebek uzerınden gorudulmemesı gercekten ınsanın sınırlerını bozmuyor degıl ama benım halen bı umudum var 3gsebeke uzerınden gorusulmesını hatta nokıa nın fillandiyadaki ofisine ve yönetim düzeyini bu konu hakkında eleştrilel mail ve anlet yazısı yazdım …. Ama herseye ragmen n900 bi akıllı telefondan cok ötesi calısmalarınızın devamını dilerim …..

  2. Aranel isin asli varligini n900 le kesfettim.Meegoo Turkiye resmen gozumun onunde buyudu umarimda buyumeye devam eder.Sunu rahatlikla soyleyebilirimki sen ve senin gibi kisilerin var olmasi insana ayri bi guven veriyor hersey icin defalarca kez tesekkurler.

    Konuya gelecek olursak son atilan adimlardan sonra durumlar hic ic acici olmamakla birlikte yapilabilecek en kotu hamleleri yapmis oldu Nokia ve bu migdemi cidden bulandiriyor.Tamda sapla saman birbirinden ayrilmaya baslamisken.Belki isin ticari yonunu dusunerek boyle bir adim atmis olabilirler fakat uzun vadede bu yatirim kansere donusecek..Bu benim sahsi gorusum umarim yaniliyorumdur.Tabi hep kotuyemi yormak lazim?!Belki bu hadise windows mobile in donum noktasi olacak kim bilir?Neticede evrendeki sayili 2 kurulustan bahsediyoruz.

    Umarim n9 x9 adi ne olacak bilinmez ama istedigimiz gibi gelir ve gozumuz acik gitmeyiz.Cunku oyle bir donemde darbe aldiki bu model.Cikmazsa sasirmam ama evladmimi kaybetmis gibi uzulurum.Golge edasindada olsa paylasimlarini takip etmeye devam edecegim.Hiz kesmemen dilegiyle tekrar tesekkurler.

  3. Teşekkür ederim :) Nokia sanırım diğer Avrupa ülkelerinde benzer çalışmalar yapıyor ama Türkiye’de yapılmıyor bu. Belki incelemeler için yazılı basın kuruluşlarına cihazlardan gönderiyor olabilirler, biz yazılı basın olmadığımız için Nokia’dan böyle bir yardım alamıyoruz maalesef. Ben de umuyorum MeeGo’lu cihazlardan -ya da en azından N9- bir test ünitesi edinebilmeyi ama olması zor bir şey bu.

  4. @Aranel
    Evet ben söylecektim cevabınızın devamında ağzımdan almışsınız. Eğer N9 çıkarsa Nokia’nın sizin gibi işinin ehli insanlara mutlaka göndermesi gerekir diye düşünüyorum. Siz onların kendilerinin bile uğraşmayacağı ölçüde cihaza zaman ve emek ayırmışsınız, ayrıca bunu kendinize saklmayıp bir de burada paylaşıyorsunuz, binlerce insan okuyor, paylaşıyor…Koca Nokia iki tane telefonu sizin gibi insanlara göndermekten sakınmamalı bence…Ama sanırım N9 da Türkiye’de satılmayacak olursa, o zaman “Nasılolsa burada pazarı yok” mantığıyla göndermeyebilirler. Ama bence Türkiye’de satılmayacak bile olsa böyle beyinler sürekli desteklenmeli…

  5. @Umut
    Teşekkür ederim :) Aslında yazıp bitirdikten sonra uzunluğa bakınca “hiç kimse okumayacak bunu” demiştim ama mutlu ettiniz beni.

    Bence o resim ve spesifikasyonları pek takmayın, Nokia daha bu cihazın varlığını bile kabul etmiyor, model adı bile değişebilir. GSMArena’daki resim bir prototipe aitti yanılmıyorsam, böyle çirkin görünümlü bir cihazla çıkmayacaktır bence nihai ürün. Rockingteam’deki resimler hoş görünüyor ama N8’e çok benziyor bence. Ayrıca o cihazın da N9 olması zor çünkü ekrandaki sistem MeeGo değil Symbian.

    N9’un donanımını konuşmak için erken ama MeeGo en az 512mb RAM ve 600Mhz işlemci istiyor. A8 olmayabilir de işlemcisi, çünkü farklılaşmaya engel olacaktır Cortex A8. N900’de de aynı işlemci var, o da basitçe 1Ghz’a çıkıyor çünkü. N9’un N900’ün üzerine en güçlü ekleyeceği donanım GPU olabilir bence, N8’deki GPU multimedya için harika, N9’da aynısı bile kullansalar büyük ilerleme olur, ki daha iyisini yaparlarsa uçar o cihaz.

    Çıktığında sanırım alıp inceleme fırsatım olmayacak. Çünkü bir cihaz işimi gördüğü sürece bir üstünü almayanlardanım, N900’de işimi görmekten fazlasını yapabiliyor şuan. Tabii N9 çıkınca eminim ki meegoturkiye.org ‘dan alan kullanıcılar olacaktır, onlar da incelerler cihazı. Nokia Türkiye basına/geliştiricilere cihaz dağıtmadığı, bir şekilde meegoturkiye.org ‘a veya bana piyango vurmadığı veya MeeGo fuarlarından birine (Nokia orada dağıtıyor bu cihazlardan) alınmış bir uçak bileti bulamadığım sürece zor :)
    Bence Linux’a ufak ufak takılmayın, alışması zor gelirse ufak ufak takılırken kaçması kolaydır, direkt ortasından girerseniz kolayca kaçamaz oturur öğrenirsiniz. :)
    @Serdar
    MeeGo şuan itibariyle Netbook,Tablet,Mobil ve Araç-içi için geliyor, hepsinde de çok iddialı bence. Özellikle Mobil’de ve Araç-içi’nde kazanma şansı çok yüksek. MeegoTurkiye’de benim şimdilik netbook alma gibi bir planım yok ama, alan kullanıcılar inceleme yaparlarsa yayımlanır tabii ki. Nokia Türkiye geliştiricilere ve bağımsız basına bu tip aletleri temin edecek kadar derinine inmiyor pazarlama işlerinin, o yüzden elimiz kolumuz bağlı biraz.

  6. Bİraz alakasız ama Meego netbook piyasasında da güzel işler yapacak gibi.İntel’in Apple gibi olmak istiyor konulu bir makale okumuştum.İlk incelemeler olumlu.Meegoturkiye’de imkan varsa netbook ve ileride olacaksa desktop incelemelerini görmek güzel olurdu.

  7. Peş peşe mesaj yazmış olmaktan hoşlanmıyorum, siz de sevmiyorsunuz biliyorum ama bunlar da diğer N9 fotoğrafları…
    http://www.rockingteam.com/2010/06/nokia-n9-photos/
    Buradaki kasa Gsmarena’dakinden 10 kat güzel…
    İşlemci de 1 Ghz A8 olacakmış sanırım..Siz 2 yorumu birleştirirseniz sevinirim.

  8. Aranel hocam yazılarınız uzun olmasına rağmen sıkılmadan okuyorum. Bu da ne kadar başarılı yazılar olduğunu gösteriyor. Bende N900 yok ama iki arkadaşımda var, gerçi onlar da iphone’dan farksız kullanıyorlar ama olsun yine de memnunlar. Ben şuan maddi imkansızlıktan alamıyorum ama GSMarena.com’da Nokia’nın yeni modelinin N9 olacağı söylentisi var. Hatta tipi de hiç hazzetmesem de Apple’a acayip benzemiş. Bakalım çıktığında umarım onu da hem alma, hem de inceleme şansınız olur da görürüz artısı eksisi neymiş.
    http://www.gsmarena.com/nokia_n9-3398.php

    Bilgisayarımda Linux yok ama bu yazılardan sonra kurup ufak ufak takılmaya karar verdim:)

    Sitenizi takip ediyor olacağım, iyi çalışmalar dilerim…

  9. Kusursuz bir türkçeyle, imla ve noktalama hatasız müthiş bir yorum. Canım sıkıldıkca okuyor, meego ile ilgili beklentilerinizin gerçekleşip gerçekleşemeyeceği üzerinde düşüncelere dalıyorum…

    Mobil işletim sistemleri piyasası her geçen gün daha da karışıyor.Açık kaynaklı işletim sistemleriyle herşeyi topluluğa bırakmayı düşünüyor ise Nokia ….Bence yanlış yolda..

  10. Yok o cracktro müziği sadece :) XMP derlemiştim, Maemo için derlediğim ilk uygulamaydı o, oyunun kendisi değil yani :)

  11. hocam, x-term de bi call of duty le ilgili bişeyler yazıyor ama hayırdır inşallah :)

Yorum Yazın